Xử lý hạt giống có giảm được bọ trĩ không?

1. Phân biệt hai khái niệm bị dùng lẫn lộn

1.1. Ngâm ủ hạt giống

Đây là quy trình nông học truyền thống nhằm kích thích hạt nảy mầm: ngâm hạt trong nước sạch để hạt hút đủ nước, sau đó ủ trong điều kiện ấm và ẩm để mầm và rễ nhú ra. Với lúa, kết thúc quá trình là trạng thái nứt nanh.

Mục đích của ngâm ủ là sinh lý hạt giống, không liên quan gì tới thuốc bảo vệ thực vật.

1.2. Xử lý hạt giống

Đây là thao tác phủ một lớp hoạt chất mỏng lên bề mặt hạt, sao cho toàn bộ lượng hoạt chất tính theo khối lượng hạt giống bám lại trên hạt, không thất thoát ra ngoài.

Các sản phẩm xử lý hạt giống có ký hiệu FS trên tên thương phẩm, nghĩa là dạng huyền phù chuyên dùng cho hạt giống. Chúng được thiết kế để có độ bám dính cao, thường kèm chất tạo màu để nhận biết hạt đã xử lý.

1.3. Vì sao không được ngâm hạt trong dung dịch thuốc

• Thất thoát hoạt chất. Nếu ngâm 10 kg hạt trong 15 lít dung dịch, phần lớn hoạt chất nằm trong nước chứ không nằm trên hạt. Khi đổ nước đi, tiền cũng đổ theo.
• Không kiểm soát được liều. Liều xử lý hạt giống tính theo mililít cho mỗi kilogam hạt. Ngâm làm liều thực tế bám trên hạt trở thành một ẩn số.
• Ô nhiễm nguồn nước. Nước ngâm chứa hoạt chất nội hấp đổ thẳng ra kênh mương là vấn đề môi trường thực sự, không phải chuyện hình thức.
• Nguy cơ ngộ độc hạt. Ngâm kéo dài trong dung dịch có nồng độ hoạt chất và phụ gia cao có thể ảnh hưởng tới sức nảy mầm.

Thứ tự đúng: ngâm nước sạch trước, ủ tới nứt nanh, để ráo, rồi mới áo thuốc.

2. Ví dụ điển hình: Cruiser hoạt động như thế nào

2.1. Thành phần

Cruiser 350FS chứa hoạt chất thiamethoxam ở hàm lượng 350 gam trên lít, thuộc nhóm neonicotinoid, nhóm 4A theo phân loại cơ chế tác động IRAC.

Cruiser Plus 312.5FS là phiên bản kết hợp dành cho lúa, gồm thiamethoxam cộng với hai hoạt chất trừ nấm là difenoconazole và fludioxonil. Hai thành phần trừ nấm này nhắm vào nhóm nấm truyền qua hạt giống, trong đó có nấm gây bệnh lúa von.

Đây là điểm cộng thực tế đáng kể: một thao tác xử lý giải quyết đồng thời côn trùng chích hút giai đoạn mạ và nhóm bệnh hạt giống. Với những vùng có lịch sử lúa von nặng, phần trừ nấm nhiều khi còn đáng giá hơn phần trừ côn trùng.

Hàm lượng cụ thể và đối tượng đăng ký phải đọc trên nhãn sản phẩm tại thời điểm mua, vì đăng ký có thể thay đổi qua các đợt cập nhật danh mục.

2.2. Cơ chế bảo vệ cây

Thiamethoxam là hoạt chất nội hấp mạnh, di chuyển hướng ngọn. Chuỗi sự kiện diễn ra như sau:

1. Hoạt chất bám trên vỏ hạt, hòa tan dần vào nước trong đất khi hạt nảy mầm.
2. Rễ mầm hút hoạt chất lên theo dòng mạch gỗ.
3. Hoạt chất phân bố vào lá mạ, tập trung cao nhất ở lá non đang phát triển.
4. Bọ trĩ chích hút mô lá và nhiễm độc.

Điểm mấu chốt: hoạt chất đi tới đúng nơi bọ trĩ ẩn nấp, kể cả bên trong ống lá cuốn mà thuốc phun không vào được. Đây chính là lý do biện pháp này hiệu quả với bù lạch hại lúa, đối tượng vốn nổi tiếng khó trị bằng phun.

2.3. Vì sao hiệu lực giảm dần

Lượng hoạt chất là hữu hạn và cố định từ đầu, trong khi sinh khối cây tăng liên tục. Hiện tượng pha loãng theo sinh trưởng làm nồng độ trong mô lá giảm theo cấp số nhân.

Kết quả trong thực tế:

Con số này là khoảng ước lượng dựa trên đặc tính chung của thiamethoxam nội hấp, chịu ảnh hưởng của độ ẩm đất, tốc độ sinh trưởng của cây, nhiệt độ và mật độ gieo. Cần hiểu là khung tham chiếu, không phải bảo chứng.

3. Vì sao khung thời gian đó lại vừa vặn với bọ trĩ

Đây là lý do biện pháp này hiệu quả một cách bất ngờ trên lúa.

Bù lạch hại lúa, tức Stenchaetothrips biformis, gây hại nặng nhất trong khoảng 7 tới 25 ngày sau sạ. Sau giai đoạn đẻ nhánh, cây lúa có sinh khối lớn, khả năng bù trừ mạnh, và tổn thương do bọ trĩ hầu như không còn chuyển thành mất năng suất.

Đặt hai đường cong cạnh nhau:

• Đường cong bảo vệ của xử lý hạt giống: cao nhất ở ngày 0, giảm dần tới ngày 25.
• Đường cong gây hại của bù lạch: bắt đầu ngày 7, đỉnh ngày 12 tới 20, tắt dần sau ngày 25.

Hai đường trùng khớp gần như hoàn hảo. Đây là trường hợp hiếm hoi mà đặc tính dược động học của hoạt chất khớp tự nhiên với sinh học dịch hại, không cần can thiệp thêm.

So sánh với phun: để đạt mức bảo vệ tương đương bằng phun, cần ít nhất hai lần phun vào khoảng ngày 10 và ngày 18, mà vẫn không chạm được tới con nằm trong lá cuốn.

4. Cây trồng nào nên xử lý hạt giống để phòng bọ trĩ

Không phải cây nào cũng phù hợp. Bảng dưới phân loại theo mức độ đáng làm.

Nguyên tắc rút gọn để nhớ: xử lý hạt giống chỉ có ý nghĩa với cây hàng năm gieo hạt trực tiếp, mật độ gieo cao, và bị bọ trĩ tấn công trong 3 tới 4 tuần đầu. Ra ngoài ba điều kiện đó, biện pháp này hoặc không áp dụng được, hoặc có phương án tốt hơn.

5. Quy trình chi tiết cho lúa

Đây là phần thực hành cốt lõi. Các bước dưới đây áp dụng cho lúa gieo sạ theo tập quán phổ biến ở Việt Nam.

Bước 1: Chuẩn bị hạt giống

Loại bỏ hạt lép và tạp chất bằng cách đãi nước hoặc dùng nước muối. Hạt lép nổi lên trên, vớt bỏ. Sau khi đãi bằng nước muối phải rửa lại bằng nước sạch nhiều lần, nếu không muối tồn dư sẽ ức chế nảy mầm.

Bước 2: Ngâm nước sạch

• Lúa thuần: khoảng 24 tới 36 giờ.
• Lúa lai: khoảng 12 tới 18 giờ, ngắn hơn vì vỏ mỏng hơn và dễ hút nước hơn.
• Thay nước mỗi 8 tới 12 giờ. Đây là bước hay bị bỏ qua. Nước ngâm lâu bị chua, sinh mùi, làm giảm sức nảy mầm và tạo điều kiện cho vi sinh vật gây hại.
• Nhận biết hạt đã ngâm đủ: hạt trong, bấm thấy mềm đều, không còn lõi cứng trắng đục.

Tuyệt đối không cho thuốc xử lý hạt giống vào nước ngâm ở bước này.

Bước 3: Rửa sạch và để ráo

Rửa lại bằng nước sạch cho hết nhớt và mùi chua. Để ráo hoàn toàn nước tự do trên bề mặt hạt trước khi ủ.

Bước 4: Ủ tới nứt nanh

• Thời gian khoảng 24 tới 36 giờ, tùy nhiệt độ.
• Nhiệt độ khối ủ giữ trong khoảng 30 tới 35 độ C. Khối ủ quá dày sẽ tự sinh nhiệt, nóng quá 40 độ C làm chết mầm.
• Đảo khối ủ mỗi 8 tới 12 giờ để thoát nhiệt và cấp khí đều.
• Nếu thấy khô, phun nhẹ nước ấm rồi đảo.
• Đạt yêu cầu khi rễ mầm vừa nhú, mầm dài khoảng một phần ba tới một nửa chiều dài hạt. Đây là giai đoạn nứt nanh.

Không ủ tới khi mầm dài như chân gà. Mầm dài quá sẽ gãy khi trộn thuốc và khi sạ, làm giảm mật độ cây thực tế.

Bước 5: Để ráo trước khi áo thuốc

Đây là bước quyết định thành bại và cũng là bước bị bỏ qua nhiều nhất.

Trải hạt ra bạt hoặc nong trong bóng râm khoảng 20 tới 30 phút, cho tới khi bề mặt hạt ráo, không còn nước đọng, nhưng hạt vẫn ẩm bên trong. Nắm một nắm hạt bóp nhẹ, không thấy nước rỉ ra kẽ tay là đạt.

Nếu hạt còn ướt sũng, thuốc sẽ bị pha loãng và chảy tuột xuống đáy thay vì bám lên hạt.

Bước 6: Pha và áo thuốc

• Tính lượng thuốc theo khối lượng hạt giống, không theo diện tích ruộng. Đọc nhãn để lấy liều tính bằng mililít cho mỗi kilogam hạt.
• Pha thuốc với rất ít nước. Lượng nước chỉ vừa đủ để dàn đều thuốc lên toàn bộ khối hạt, thông thường trong khoảng 10 tới 20 mililít nước cho mỗi kilogam hạt giống. Nếu nhãn có hướng dẫn cụ thể thì theo nhãn.
• Cách làm: đổ hạt ra bạt sạch hoặc cho vào thùng nhựa có nắp. Rưới hoặc phun sương dung dịch thuốc lên hạt trong khi đang đảo liên tục. Nếu dùng thùng có nắp thì đậy lại và lắc đảo khoảng 2 tới 3 phút.
• Dấu hiệu đạt: toàn bộ hạt lên màu đồng đều, không có mảng đậm mảng nhạt, không có dung dịch đọng dưới đáy.

Bước 7: Để ráo thuốc

Trải mỏng trong bóng râm khoảng 15 tới 30 phút cho lớp thuốc se lại và bám chắc trên vỏ hạt. Không phơi nắng trực tiếp vì mầm sẽ bị tổn thương.

Bước 8: Gieo sạ

• Sạ trong vòng 24 giờ sau khi áo thuốc. Để lâu hơn, mầm tiếp tục dài ra và hạt dính thành chùm, rất khó sạ đều.
• Ruộng phải đủ ẩm. Đây là điều kiện bắt buộc mà rất ít người nhắc tới: hoạt chất chỉ vào được cây qua đường rễ, và rễ chỉ hút được khi có nước. Sạ vào ruộng khô nứt nẻ sẽ làm hiệu lực nội hấp giảm mạnh, dù thao tác xử lý hoàn hảo.

Bước 9: Bảo hộ lao động

Đeo găng tay cao su và khẩu trang trong toàn bộ quá trình áo thuốc. Không dùng tay trần trộn hạt. Rửa sạch dụng cụ sau khi làm, không rửa xuống ao nuôi cá hoặc nguồn nước sinh hoạt.

6. Cách tính liều: ví dụ có số

Nguyên tắc: liều tính theo kilogam hạt giống, sau đó mới quy đổi ra hecta dựa trên lượng giống gieo.

Ví dụ minh họa (thay các con số bằng liều thực tế ghi trên nhãn):

• Giả sử nhãn ghi liều là A mililít thuốc cho 1 kilogam hạt giống.
• Lượng giống sạ lan phổ biến ở Đồng bằng sông Cửu Long: 100 tới 150 kilogam mỗi hecta. Giả sử dùng 120 kilogam.
• Lượng thuốc cần cho 1 hecta bằng A nhân 120.

Ví dụ ngược lại từ lượng giống nhỏ:

• Ruộng cần 25 kilogam giống.
• Lượng thuốc cần bằng A nhân 25.
• Lượng nước pha khoảng 15 mililít nhân 25, tức khoảng 375 mililít, tương đương chưa tới nửa lít cho toàn bộ 25 kilogam hạt.

Con số cuối cùng đó thường khiến nhiều người ngạc nhiên, và nó minh họa rõ điểm mấu chốt: xử lý hạt giống dùng lượng nước cực nhỏ. Ai đang đổ vài lít nước thuốc vào thau hạt thì đang làm sai phương pháp.

Lưu ý quan trọng về sạ thưa: nếu áp dụng sạ hàng hoặc sạ thưa với lượng giống chỉ 60 tới 80 kilogam mỗi hecta, tổng lượng thuốc trên hecta giảm theo, nhưng liều trên mỗi kilogam hạt giữ nguyên. Không được tăng liều trên kilogam để bù cho việc sạ ít giống, vì như vậy sẽ vượt liều khuyến cáo trên hạt và có nguy cơ gây độc mầm.

7. 10 lỗi thường gặp

1. Cho thuốc vào nước ngâm. Mất phần lớn hoạt chất, gây ô nhiễm nước thải.
2. Áo thuốc trước khi ngâm. Thuốc trôi sạch trong quá trình ngâm.
3. Trộn khi hạt còn ướt sũng. Thuốc không bám, chảy xuống đáy thùng.
4. Pha quá nhiều nước. Cùng hậu quả với lỗi trên.
5. Ủ mầm quá dài rồi mới trộn. Gãy mầm, mật độ cây thực tế giảm.
6. Trộn xong để qua đêm nhiều giờ. Hạt dính chùm, sạ không đều.
7. Sạ vào ruộng khô, thiếu nước. Rễ không hút được hoạt chất, hiệu lực nội hấp sụt giảm.
8. Kỳ vọng bảo vệ cả vụ. Cửa sổ chỉ khoảng 15 tới 25 ngày.
9. Kỳ vọng trị được rầy nâu giữa và cuối vụ. Không đúng. Xử lý hạt giống hết tác dụng từ lâu trước khi các lứa rầy nâu quan trọng xuất hiện.
10. Vẫn phun nhóm 4A cho lần phun đầu tiên trong vụ. Đây là lỗi về quản lý tính kháng, phân tích riêng ở mục 10.

8. Với cây gieo khay và cấy chuyển: tưới khay thay cho áo hạt

Với ớt, cà chua, cà tím, dưa lưới, dưa leo, bầu, bí, mướp và cả cây con hoa cúc, phương án tốt hơn hẳn là tưới hoạt chất nội hấp vào khay bầu trước khi đem trồng.

Vì sao tưới khay tốt hơn áo hạt trên nhóm cây này:

• Số lượng hạt ít, hạt nhỏ và đắt, áo thuốc dễ sai liều và dễ ảnh hưởng nảy mầm.
• Tưới khay có thể thực hiện ngay trước khi trồng, nghĩa là đồng hồ đếm ngược hiệu lực bắt đầu từ lúc cây ra ruộng chứ không phải từ lúc gieo. Riêng điều này đã kéo dài thêm 15 tới 25 ngày bảo vệ so với áo hạt.
• Cây con đã có rễ hoàn chỉnh nên hấp thu nhanh và đều hơn.
• Đây chính là giai đoạn quyết định với nhóm cây nhạy cảm virus, vì cây con nhiễm virus sẽ mất trắng trong khi cây lớn nhiễm virus vẫn cho thu một phần.

Quy trình tưới khay:

1. Thực hiện 1 tới 3 ngày trước khi nhổ trồng, khi cây con đã đủ tuổi và rễ đã bám kín bầu.
2. Tưới nước sạch làm ẩm đều giá thể trước, để giá thể không hút dung dịch thuốc quá nhanh và không phân bố lệch.
3. Pha thuốc theo nồng độ ghi trên nhãn cho biện pháp tưới gốc.
4. Tưới đều lên mặt giá thể bằng bình vòi sen mịn. Lượng dung dịch chỉ vừa đủ thấm hết bầu, không để chảy tràn xuống đáy khay. Phần chảy ra ngoài là phần bị mất trắng.
5. Sau khi tưới, có thể tưới nhẹ nước sạch lên tán lá để rửa phần dung dịch dính trên lá.
6. Giữ khay trong bóng râm vài giờ, sau đó chăm sóc bình thường.

Với cây nhân giống bằng hom như hoa cúc: áp dụng tưới vào khay giâm sau khi hom đã ra rễ, theo cùng nguyên tắc.

Lưu ý pháp lý: biện pháp tưới gốc phải nằm trong phạm vi đăng ký của sản phẩm cho cây trồng đó. Không tự ý dùng sản phẩm chuyên xử lý hạt giống dạng FS để tưới gốc nếu nhãn không cho phép, vì dạng FS có hệ phụ gia bám dính thiết kế riêng cho bề mặt hạt và không tối ưu cho tưới đất.

9. So sánh kinh tế: xử lý hạt giống hay phun

Đây là phần quyết định trong thực tế sản xuất. Khung so sánh dưới đây để bạn điền số liệu địa phương vào.

Điểm thường bị bỏ sót khi tính toán: chi phí phun không chỉ là tiền thuốc. Cộng đủ công thuê phun, nhiên liệu, nước, và xác suất phải phun lại vì mưa, khoảng cách chi phí giữa hai phương án rộng hơn nhiều so với cảm nhận ban đầu.

Ngoài ra, với Cruiser Plus, phần trừ nấm hạt giống là giá trị cộng thêm không phải trả riêng. Nếu vùng đó có áp lực lúa von, riêng khoản này đã có thể biện minh cho chi phí xử lý.

10. 2 lợi ích ít được nói tới, và một cảnh báo bắt buộc

10.1. Bảo tồn thiên địch đầu vụ

Nghiên cứu của K. L. Heong và cộng sự tại Viện Nghiên cứu Lúa quốc tế đã chỉ ra rằng phun thuốc trừ sâu phổ rộng trong khoảng 40 ngày đầu sau sạ là nguyên nhân cấu trúc dẫn tới bùng phát rầy nâu giữa vụ. Cơ chế: thuốc phun tiêu diệt quần thể thiên địch, vốn có vòng đời dài hơn và phục hồi chậm hơn rầy nâu. Khi thiên địch chưa kịp phục hồi thì lứa rầy nâu tiếp theo đã bùng lên không còn gì kìm hãm.

Khuyến cáo "không phun thuốc trừ sâu trong 40 ngày đầu" bắt nguồn từ đó, và là nền tảng của các chương trình ba giảm ba tăng, một phải năm giảm.

Vấn đề thực tế: nếu bù lạch xuất hiện ở ngày 12 thì nông dân buộc phải chọn giữa tuân thủ khuyến cáo và cứu ruộng mạ.

Xử lý hạt giống giải quyết đúng mâu thuẫn này. Hoạt chất nằm trong mô cây chứ không rải ra tán ruộng, nên chỉ tác động tới côn trùng chích hút trên cây, gần như không chạm tới nhện lớn bắt mồi, bọ xít mù xanh, ong ký sinh và các nhóm thiên địch sống trên mặt nước và tán ruộng. Đây là công cụ phù hợp nhất về mặt sinh thái để lấp khoảng trống 40 ngày đầu.

10.2. Giảm rủi ro dư lượng

Xử lý ở thời điểm gieo nghĩa là cách ngày thu hoạch khoảng 90 tới 100 ngày trên lúa. Với sản phẩm hướng tới xuất khẩu, khoảng cách này gần như loại bỏ rủi ro dư lượng từ khâu đó.

10.3. Cảnh báo bắt buộc về quản lý tính kháng

Đây là điểm mà gần như không ai ở khâu bán hàng nhắc tới.

Xử lý hạt giống bằng thiamethoxam là một lần sử dụng nhóm 4A. Nếu sau đó, ở khoảng ngày 25 tới 40, ruộng lại được phun một sản phẩm chứa imidacloprid, thiamethoxam, dinotefuran hoặc clothianidin, thì quần thể côn trùng chích hút trong ruộng đó phải chịu áp lực nhóm 4A liên tục suốt hơn một tháng đầu vụ. Đây là kịch bản lý tưởng để chọn lọc ra dòng kháng.

Nguyên tắc cần tuân thủ: đã xử lý hạt giống nhóm 4A thì lần phun đầu tiên trong vụ phải thuộc nhóm cơ chế khác, ví dụ nhóm 6, nhóm 5, nhóm 13 hoặc nhóm 21A. Nguyên tắc này áp dụng cho cả bọ trĩ, rầy nâu và các đối tượng chích hút khác.

10.4. Về ong mật

Cần nói rõ và cân bằng. Nhóm neonicotinoid xử lý hạt giống đã là chủ đề tranh cãi quốc tế lớn, và Liên minh châu Âu đã hạn chế mạnh việc sử dụng thiamethoxam, clothianidin và imidacloprid để xử lý hạt giống cho cây trồng ngoài đồng, với lý do rủi ro với ong thụ phấn.

Bối cảnh Việt Nam có vài điểm khác biệt cần cân nhắc trung thực:

• Lúa là cây tự thụ phấn và không tiết mật, sức hấp dẫn với ong mật thấp hơn nhiều so với cải dầu hay hướng dương, là các cây trồng nằm ở trung tâm tranh cãi ở châu Âu.
• Một phần đáng kể rủi ro ở châu Âu đến từ bụi thuốc phát tán khi gieo bằng máy gieo khí nén với hạt bọc khô. Tập quán sạ ướt bằng tay hoặc sạ hàng ở Việt Nam tạo ra ít bụi hơn.
• Tuy vậy, rủi ro với sinh vật thủy sinh và với nguồn nước là có thật, đặc biệt khi nước ngâm ủ hoặc nước rửa dụng cụ bị đổ ra kênh mương.

Khuyến nghị thực hành: không đổ nước rửa dụng cụ ra nguồn nước, không xử lý hạt giống ở nơi gần ao nuôi thủy sản, và không áp dụng biện pháp này cho cây trồng có hoa hấp dẫn ong khi chưa kiểm tra kỹ khuyến cáo trên nhãn.

11. Khi nào không cần xử lý hạt giống

Cần nói thẳng phần này, vì nó ngược với thông điệp bán hàng.

Không phải vụ nào cũng cần. Cân nhắc bỏ qua khi:

• Vụ có mưa nhiều và đều. Bù lạch bị dập tắt bởi mưa lớn. Áp lực vụ mùa mưa thường thấp hơn hẳn vụ Đông Xuân và Hè Thu sớm.
• Ruộng chủ động nước hoàn toàn. Nếu có thể đưa nước ngập 3 tới 5 centimét trong 2 tới 3 ngày bất cứ lúc nào, thì biện pháp cơ học này gần như miễn phí và thường đủ để hạ mật số bù lạch xuống dưới ngưỡng. Đây là biện pháp rẻ nhất trong toàn bộ danh sách.
• Vùng có lịch sử áp lực bù lạch thấp qua nhiều vụ theo dõi.
• Hạt giống đã được xử lý sẵn tại nhà máy. Nhiều lô giống thương mại, đặc biệt là giống ngô và giống lúa lai nhập khẩu, đã được xử lý và nhuộm màu hồng, đỏ hoặc xanh. Xử lý chồng lên lớp đã có là lãng phí và có nguy cơ vượt liều gây độc mầm. Kiểm tra màu hạt và thông tin trên bao trước khi quyết định.

Lưu ý an toàn về hạt đã xử lý: hạt giống đã xử lý thuốc, dù tự làm hay xử lý sẵn tại nhà máy, tuyệt đối không được dùng làm thức ăn cho người, gia súc hoặc gia cầm. Hạt thừa sau khi sạ phải được xử lý đúng cách, không đổ ra ruộng hở nơi chim và gia cầm ăn được. Đây là nguyên nhân của nhiều vụ ngộ độc gia cầm ở nông thôn.

12. Những khoảng trống dữ liệu

1. Thời gian hiệu lực chính xác trong điều kiện Việt Nam chưa có số liệu khảo nghiệm công bố mà tôi có thể dẫn nguồn cho từng vùng sinh thái. Khoảng 15 tới 25 ngày là ước lượng dựa trên đặc tính chung của hoạt chất, cần hiệu chỉnh theo thực tế địa phương.
2. Mức độ giảm số lần phun thực tế trên đồng ruộng Việt Nam chưa có dữ liệu thống kê hệ thống. Con số "thay thế 1 tới 2 lần phun" là ước tính dựa trên khớp thời gian, không dựa trên khảo sát diện rộng.
3. Dữ liệu về tính kháng nhóm 4A của quần thể bù lạch Việt Nam không có công bố. Cảnh báo ở mục 10.3 dựa trên nguyên lý chung, không dựa trên số liệu trong nước.
4. Liều lượng, đối tượng đăng ký và cây trồng đăng ký của từng sản phẩm thay đổi theo các đợt cập nhật Danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng tại Việt Nam. Mọi con số phải đối chiếu nhãn tại thời điểm sử dụng.

Câu hỏi thường gặp

Có được ngâm hạt giống trong dung dịch Cruiser không?

Không. Đây là cách làm sai. Thao tác đúng là ngâm nước sạch, ủ tới nứt nanh, để ráo bề mặt, rồi mới áo thuốc lên hạt với lượng nước rất nhỏ. Ngâm trong dung dịch thuốc làm mất phần lớn hoạt chất vào nước và không kiểm soát được liều.

Xử lý hạt giống bảo vệ cây được bao lâu?

Khoảng 15 tới 25 ngày với bọ trĩ, tính từ khi gieo. Sau đó nồng độ hoạt chất trong cây giảm do sinh khối tăng, và không còn ý nghĩa thực tiễn từ khoảng ngày 25 tới 30.

Xử lý hạt giống có trị được rầy nâu cả vụ không?

Không. Hiệu lực kết thúc từ lâu trước khi các lứa rầy nâu quan trọng xuất hiện. Đây là kỳ vọng sai phổ biến nhất về biện pháp này.

Lúa lai và lúa thuần xử lý giống nhau không?

Liều trên mỗi kilogam hạt giống giống nhau, nhưng thời gian ngâm khác nhau. Lúa lai chỉ ngâm khoảng 12 tới 18 giờ, ngắn hơn lúa thuần. Ngoài ra nhiều lô lúa lai nhập khẩu đã được xử lý sẵn tại nhà máy, cần kiểm tra trước khi xử lý thêm.

Sạ thưa thì có tăng liều trên mỗi kilogam hạt không?

Không. Liều trên mỗi kilogam hạt giữ nguyên. Sạ thưa chỉ làm giảm tổng lượng thuốc trên hecta. Tăng liều trên hạt để bù có nguy cơ gây độc mầm.

Ớt và dưa leo có nên áo thuốc lên hạt không?

Nên chuyển sang tưới khay bầu trước khi trồng 1 tới 3 ngày. Cách này dễ kiểm soát liều hơn, và quan trọng hơn là kéo dài cửa sổ bảo vệ tính từ lúc cây ra ruộng, đúng giai đoạn nhạy cảm virus nhất.

Đã xử lý hạt giống rồi thì lần phun đầu tiên nên dùng nhóm gì?

Bất cứ nhóm nào ngoài nhóm 4A. Xử lý hạt giống bằng thiamethoxam đã là một lần dùng nhóm 4A, nếu phun tiếp cùng nhóm sẽ tạo áp lực chọn lọc kháng liên tục hơn một tháng đầu vụ.

Kết luận

Xử lý hạt giống là biện pháp phòng trừ bọ trĩ có tỷ lệ hiệu quả trên chi phí tốt nhất trên đúng nhóm cây phù hợp, mà điển hình là lúa gieo sạ. Lý do không nằm ở việc hoạt chất mạnh hơn, mà ở chỗ đường cong hiệu lực của nó trùng khớp gần như hoàn hảo với đường cong gây hại của bù lạch, đồng thời hoạt chất đi tới được nơi mà thuốc phun không vào được.

Nhưng phải làm đúng ba điều: áo thuốc chứ không ngâm thuốc, áo sau khi ủ chứ không trước khi ngâm, và sạ vào ruộng đủ ẩm để rễ hút được hoạt chất.

Và phải giữ đúng hai giới hạn: không kỳ vọng quá 25 ngày, và không phun tiếp nhóm 4A trong lần phun đầu tiên của vụ.

Với cây gieo khay như ớt, cà chua và họ bầu bí, câu trả lời tốt hơn không phải là áo hạt mà là tưới khay bầu trước khi trồng. Còn với cây lâu năm như chè, sầu riêng, thanh long và cây nhân giống bằng hom như hoa cúc, biện pháp này không áp dụng được, và toàn bộ chiến lược phải dựa vào phun đúng thời điểm cùng các biện pháp canh tác.