2 giải pháp CIBA phòng nấm bệnh trên chuối xuất khẩu - Luân phiên Extra Gold 70WP + Oli Bgo 4SL và Laxyl-M + Oli Bgo 4SL

Tóm tắt 

• Bài viết phân tích bối cảnh nấm bệnh trên chuối, rủi ro riêng của chuối xuất khẩu, và cơ chế của 2 giải pháp CIBA trong hình

• Nội dung đi sâu vào vai trò từng sản phẩm, vì sao nên luân phiên, điểm mạnh, điểm yếu, và cách phối hợp với canh tác để tăng hiệu quả và giảm rủi ro

Bối cảnh nấm bệnh trên chuối - Vì sao chuối xuất khẩu “nhạy” hơn chuối bán nội địa

Chuối là cây trồng nhiệt đới, tán lá lớn, bộ lá dễ giữ ẩm. Ở vùng mưa nhiều, sương đêm dày, hoặc vườn trồng dày, lá ướt kéo dài là điều kiện rất thuận lợi cho nấm phát triển. Với chuối xuất khẩu, yêu cầu còn “khó” hơn vì:

• Hành trình vận chuyển dài, trái phải giữ chất lượng vỏ và cuống lâu hơn

• Chỉ cần vài vết đốm nhỏ trên vỏ cũng dễ bị hạ cấp, giảm giá trị lô hàng

• Khu đóng gói và khâu xử lý sau thu hoạch nếu vệ sinh không tốt sẽ làm nấm bệnh bùng lên nhanh, gây hư hỏng dây chuyền

Trong thực tế sản xuất, nhóm bệnh và tác nhân thường được nhắc nhiều trên chuối gồm:

• Bệnh chùn đọt - tác nhân virus - lây chủ yếu qua rầy mềm và cây giống nhiễm

• Bệnh vàng lá Panama - tác nhân nấm gây hại rễ và mạch dẫn - rất khó xử lý bằng thuốc phun lá

• Bệnh héo Moko - tác nhân vi khuẩn - lây qua dụng cụ và vết thương

• Bệnh đốm lá Sigatoka - tác nhân nấm - gây mất diện tích lá xanh, giảm nuôi trái

• Bệnh thối nón - thường là tổ hợp nhiều tác nhân, cả nấm và vi khuẩn - gây thối phần “nón” và cuống sau thu hoạch

• Bệnh thán thư - tác nhân nấm - hay phát mạnh khi trái bước vào giai đoạn chín và trong vận chuyển

• Bệnh đốm tàn nhang - tác nhân nấm - gây lấm tấm trên vỏ, ảnh hưởng mạnh đến ngoại quan

Một vài số liệu tham khảo để hình dung mức độ thiệt hại

Các con số dưới đây là mức thường được tổng hợp trong tài liệu kỹ thuật và tổng quan nghiên cứu, có thể thay đổi theo giống, mùa vụ, mức thâm canh và quy trình chăm sóc:

• Đốm lá Sigatoka có thể làm giảm năng suất khoảng 20-50% nếu để nặng, do lá già sớm, giảm quang hợp và giảm nuôi buồng

• Ở vùng ẩm mưa nhiều, các mô hình chuối thâm canh có thể phải xử lý phòng bệnh lặp lại nhiều lần trong năm, có nơi lên tới vài chục lần, nhằm giữ bộ lá xanh ổn định đến lúc thu hoạch

• Nhóm bệnh sau thu hoạch như thán thư và thối nón có thể gây hao hụt khoảng 10-30% nếu khâu vệ sinh, xử lý vết thương và quản lý nước rửa không chặt

Điểm cần nhớ với chuối xuất khẩu là “thiệt hại không chỉ là mất ký”, mà còn là mất chuẩn ngoại quan, mất phân hạng, đội chi phí sàng lọc, và tăng nguy cơ trả hàng.

Vì sao hình gợi ý “luân phiên 2 giải pháp”

Luân phiên là cách thay đổi nhóm hoạt chất và cách tác động, nhằm:

• Giảm nguy cơ nấm quen thuốc theo thời gian

• Tận dụng điểm mạnh của từng nhóm thuốc ở từng giai đoạn áp lực bệnh

• Đa dạng cơ chế tác động - vừa chặn nấm trên bề mặt, vừa hỗ trợ cây tăng sức chống chịu

Trong hình, 2 giải pháp đều có điểm chung là dùng kèm Oli Bgo 4SL, và khác nhau ở thuốc trừ bệnh chính:

• Giải pháp 1 - Extra Gold 70WP + Oli Bgo 4SL

• Giải pháp 2 - Laxyl-M + Oli Bgo 4SL

Lưu ý quan trọng để hiểu đúng kỳ vọng:

• Hai giải pháp này phù hợp nhất cho nhóm bệnh nấm trên lá và bệnh nấm gây đốm, thối sau thu hoạch

• Với bệnh vàng lá Panama và bệnh do virus, vi khuẩn mạch dẫn, thuốc phun lá thường không giải quyết gốc rễ - trọng tâm phải là giống sạch bệnh, vệ sinh, cách ly nguồn lây, và quản lý canh tác

Giải pháp 1 - CIBA Extra Gold 70WP + CIBA Oli Bgo 4SL

1) Extra Gold 70WP có gì nổi bật

Theo thông tin trên bao bì:

• Chlorothalonil - 20%

• Thiram - 50%

• Phụ gia đặc biệt - 30%

• Có bổ sung enzymes hỗ trợ kích thích hệ miễn dịch

Cách hiểu đơn giản:

• Đây là nhóm thuốc thiên về bảo vệ bề mặt - tạo “lớp chắn” trên lá và vỏ trái

• Khi bào tử nấm rơi xuống bề mặt, lớp bảo vệ giúp hạn chế nảy mầm và xâm nhập

Điểm mạnh thường thấy của nhóm bảo vệ bề mặt:

• Hợp khi cần chặn sớm, chặn trước - nhất là lúc thời tiết bắt đầu thuận cho nấm

• Hữu ích trong quản lý đốm lá, đốm vỏ, và giảm nguồn nấm bám ngoài bề mặt

• Thường ít tạo áp lực “quen thuốc” hơn so với nhóm chỉ đánh vào một điểm duy nhất của nấm, nếu dùng đúng cách và có luân phiên

Điểm cần lưu ý thực tế:

• Vì chủ yếu bảo vệ bề mặt, hiệu quả sẽ phụ thuộc nhiều vào độ phủ và thời điểm xử lý

• Mưa lớn và lá ra mới liên tục có thể làm lớp bảo vệ giảm nhanh, nên quản lý vườn và lịch chăm sóc phải đồng bộ

2) Oli Bgo 4SL đóng vai trò gì trong bộ đôi này

Theo nhãn trên sản phẩm:

• Oligosaccharins - 2%

• Kasugamycin - 2%

• Phụ gia - 96%

Cách hiểu đơn giản:

• Oligosaccharins thường được dùng như chất giúp cây “bật” phản ứng tự vệ, giống như tập cho cây phản ứng nhanh hơn khi gặp tác nhân gây bệnh

• Kasugamycin là hoạt chất có tác động trên nhóm vi khuẩn gây bệnh và một số đối tượng bề mặt, nên thường được dùng theo hướng hỗ trợ giảm áp lực bệnh do vi khuẩn và nhiễm trùng thứ cấp ở vết thương

Trong canh tác chuối xuất khẩu, điểm hay của nhóm “hỗ trợ đề kháng” là:

• Khi vườn phải cắt lá, tỉa chồi, tỉa bắp, bao buồng, trái có nhiều vết xây xát - cây dễ bị nhiễm qua vết thương

• Nếu cây khỏe, phản ứng tự vệ tốt, vết thương “khô” nhanh, nguy cơ nhiễm và lan rộng thường giảm

3) Khi nào nên ưu tiên Giải pháp 1

Giải pháp 1 thường hợp trong các bối cảnh:

• Giai đoạn cần phòng là chính, chặn từ sớm trước khi bệnh bùng lên

• Giai đoạn mục tiêu là giữ lá xanh ổn định để nuôi buồng, giảm đốm lá

• Giai đoạn mục tiêu là giảm đốm trên vỏ trái, hạn chế nguồn nấm bám ngoài bề mặt trước khi vào khâu đóng gói

4) Điểm mạnh - điểm giới hạn của Giải pháp 1

Điểm mạnh:

• Tập trung bảo vệ bề mặt tốt, hợp cho phòng bệnh

• Kết hợp thêm sản phẩm hỗ trợ sức cây và áp lực vi khuẩn bề mặt

• Hữu ích cho bài toán “ngoại quan” của chuối xuất khẩu

Giới hạn cần nói thẳng:

• Không phải “thuốc trị tận gốc” cho bệnh vàng lá Panama vì tác nhân nằm trong đất và trong mạch dẫn

• Nếu bệnh lá đã quá nặng, lá già hàng loạt, cần phối hợp mạnh về vệ sinh lá bệnh, thông thoáng vườn và luân phiên nhóm hoạt chất

Giải pháp 2 - CIBA Laxyl-M + CIBA Oli Bgo 4SL

1) Laxyl-M là gì và khác gì so với Extra Gold

Theo nhãn trên sản phẩm:

• Mancozeb - 64%

• Metalaxyl-M - 4%

• Phụ gia - 32%

Cách hiểu đơn giản:

• Mancozeb là nhóm bảo vệ bề mặt, thiên về “chặn bên ngoài”

• Metalaxyl-M là nhóm có khả năng “đi vào mô” tốt hơn, thường được dùng mạnh cho nhóm tác nhân kiểu “sương mai” và các đối tượng ưa ẩm, lây lan nhanh khi mưa kéo dài

Vì có 2 kiểu tác động trong một sản phẩm, Laxyl-M thường được nhìn như:

• Vừa chặn bề mặt, vừa hỗ trợ xử lý khi mầm bệnh đã có xu hướng xâm nhập

• Hợp trong giai đoạn thời tiết rất thuận bệnh, mưa dầm, ẩm kéo dài

2) Vai trò của Oli Bgo 4SL trong Giải pháp 2

Oli Bgo 4SL trong Giải pháp 2 vẫn giữ vai trò:

• Hỗ trợ sức cây, giúp cây phản ứng tốt hơn trước áp lực bệnh

• Hỗ trợ giảm áp lực vi khuẩn bề mặt và nhiễm trùng thứ cấp quanh vết thương

Trong bối cảnh chuối xuất khẩu, bộ đôi này thường được kỳ vọng:

• Giảm rủi ro bùng bệnh khi mưa kéo dài, vườn khó khô lá

• Hạn chế thối cuống, thối nón phát sinh mạnh nếu khâu vệ sinh và làm khô chưa tốt, lưu ý đây là nhóm bệnh phức hợp nên luôn phải kết hợp quy trình nhà đóng gói

3) Khi nào nên ưu tiên Giải pháp 2

Giải pháp 2 thường hợp trong các bối cảnh:

• Mùa mưa, ẩm độ cao, bệnh có xu hướng lan nhanh

• Vườn có tiền sử bệnh bùng mạnh ở giai đoạn mưa dầm

• Giai đoạn sau các đợt mưa dài, cây yếu, lá dễ nhiễm, vết thương nhiều

4) Điểm mạnh - điểm giới hạn của Giải pháp 2

Điểm mạnh:

• Có cả phần bảo vệ bề mặt và phần hỗ trợ tác động trong mô, hợp khi áp lực bệnh cao

• Tạo một “mặt trận kép” hơn so với chỉ bảo vệ bề mặt

• Khi được luân phiên hợp lý, giúp đa dạng cơ chế tác động trong chương trình phòng bệnh

Giới hạn cần lưu ý:

• Nhóm hoạt chất có phần “đánh vào một điểm” của nấm thường cần dùng rất kỷ luật để tránh nấm quen thuốc

• Không thay thế được vệ sinh vườn và vệ sinh sau thu hoạch, nhất là với thối nón và thán thư

Gợi ý cách xây dựng chương trình luân phiên 2 giải pháp để giảm rủi ro “quen thuốc”

Bạn có thể hiểu “luân phiên” theo nguyên tắc đơn giản:

• Không dùng một giải pháp lặp lại liên tục quá nhiều lần

• Thay đổi nhóm hoạt chất giữa các lần xử lý theo khuyến cáo kỹ thuật tại địa phương

• Kết hợp theo mức áp lực bệnh, thời tiết và giai đoạn sinh trưởng

Cách làm thực tế thường hiệu quả hơn là “cố định theo lịch cứng”:

• Trước và đầu mùa thuận bệnh - thiên về Giải pháp 1 để tạo nền phòng bệnh, giữ bề mặt lá và vỏ trái sạch

• Giai đoạn mưa dầm, áp lực bệnh tăng - chuyển sang Giải pháp 2 để tăng khả năng khống chế khi bệnh có xu hướng xâm nhập và lan nhanh

• Khi thời tiết ổn lại - quay về Giải pháp 1 để giảm áp lực chọn lọc và duy trì lớp bảo vệ bề mặt

Lưu ý an toàn và tuân thủ:

• Thuốc bảo vệ thực vật cần dùng đúng nhãn, đúng hướng dẫn, đúng trang bị bảo hộ

• Tuân thủ thời gian cách ly là yêu cầu bắt buộc với chuối xuất khẩu

• Nếu bạn làm vùng nguyên liệu cho doanh nghiệp, cần đồng bộ với quy định dư lượng và danh mục cho phép của thị trường mục tiêu

Muốn bền và “ra hàng đẹp” - 2 giải pháp thuốc phải đi cùng 6 mảng canh tác then chốt

1) Vệ sinh lá bệnh và thông thoáng vườn

• Cắt lá bệnh nặng, lá già sát đất để giảm nguồn bào tử

• Dọn tàn dư hợp lý, tránh để lá bệnh nằm ẩm trong vườn

• Tạo thông thoáng để lá nhanh khô sau mưa

2) Quản lý nước để giảm thời gian lá ướt

• Hạn chế làm ướt tán lá kéo dài

• Ưu tiên giải pháp giúp vườn thoát nước nhanh mùa mưa

3) Dinh dưỡng cân đối để lá dày và dai

• Tránh thừa đạm làm lá mềm, dễ nhiễm

• Tăng cân đối kali, canxi và các yếu tố giúp cứng lá theo điều kiện đất

4) Kiểm soát vết thương trong vườn

• Dụng cụ cắt tỉa cần sạch, hạn chế lây bệnh từ cây sang cây

• Tỉa chồi, tỉa lá đúng kỹ thuật để giảm vết rách lớn

5) Bao buồng và giảm xây xát

• Bao buồng đúng thời điểm giúp giảm đốm vỏ do nấm, giảm trầy xước

• Giảm va chạm trong thu hoạch và vận chuyển nội bộ là chìa khóa để giảm thán thư và thối nón

6) Vệ sinh nhà đóng gói

• Quản lý nước rửa, bể rửa và dụng cụ tiếp xúc với trái

• Loại bỏ trái bị vết bệnh nặng sớm để tránh lây chéo trong dây chuyền

• Làm khô bề mặt và quản lý nhiệt độ đúng quy trình giúp giảm bùng nấm trong vận chuyển

Câu hỏi thường gặp khi áp dụng cho chuối xuất khẩu

1) Hai giải pháp này có trị được Panama không

• Không nên kỳ vọng thuốc phun lá giải quyết tận gốc bệnh vàng lá Panama

• Với Panama, trọng tâm là cây giống sạch bệnh, vệ sinh, cách ly nguồn lây, quản lý đất và giống ít mẫn cảm

2) Vì sao vẫn cần Oli Bgo 4SL trong cả hai giải pháp

• Vì ngoài chuyện “diệt tác nhân”, chuối xuất khẩu cần “sức cây” và “khả năng lành vết thương”

• Oligosaccharins hỗ trợ phản ứng tự vệ của cây, Kasugamycin hỗ trợ áp lực vi khuẩn bề mặt và nhiễm thứ cấp

3) Có thể chỉ dùng 1 giải pháp cho đơn giản không

• Có thể, nhưng rủi ro tăng theo thời gian, đặc biệt khi áp lực bệnh cao và xử lý lặp lại nhiều lần

• Luân phiên hợp lý thường bền hơn, giảm nguy cơ nấm quen thuốc và giúp chương trình ổn định hơn

Kết luận

• Chuối xuất khẩu chịu áp lực nấm bệnh kép - vừa giảm năng suất do bệnh lá, vừa giảm phân hạng do đốm vỏ và thối sau thu hoạch

• Bộ đôi luân phiên trong hình của CIBA là một cách xây chương trình phòng bệnh theo hướng đa cơ chế

• Giải pháp 1 - Extra Gold 70WP + Oli Bgo 4SL - mạnh về phòng, giữ bề mặt sạch và hỗ trợ sức cây

• Giải pháp 2 - Laxyl-M + Oli Bgo 4SL - mạnh khi áp lực bệnh cao, thời tiết ẩm kéo dài, cần tăng khả năng khống chế

• Để hiệu quả thật sự trên chuối xuất khẩu, cần đi cùng vệ sinh vườn, quản lý nước, dinh dưỡng, bao buồng, giảm xây xát và vệ sinh nhà đóng gói