Elestal 300SC - công nghệ Tinivion của Syngenta: giải pháp mới cho côn trùng chích hút tại Việt Nam

Tóm tắt 

Elestal 300SC là thuốc trừ côn trùng thế hệ mới của Syngenta, ứng dụng công nghệ Tinivion độc quyền. Sản phẩm kiểm soát rất mạnh bọ phấn, rệp, rầy chổng cánh, paratrioza, rệp sáp, nhện… nhưng vẫn “êm” với ong và thiên địch, phù hợp cho chương trình quản lý dịch hại tổng hợp và nông nghiệp bảo vệ. Số liệu 2017 - 2024 tại Mexico cho thấy Elestal 300SC cho hiệu quả trừ côn trùng chích hút trên 80 - 99%, mở ra nhiều cơ hội ứng dụng khi Syngenta Việt Nam bắt đầu đăng ký sản phẩm.

1 - Elestal 300SC là gì?

• Elestal 300SC là thuốc trừ côn trùng dạng huyền phù đậm đặc, được Syngenta phát triển riêng để kiểm soát nhóm côn trùng chích hút nhưng vẫn bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.

• Slogan trên tài liệu Mexico mô tả Elestal 300SC là “kiểm soát trong cân bằng với cây trồng” - ý là vừa mạnh trên sâu hại, vừa giữ được ong thụ phấn và thiên địch.

• Hoạt chất trong Elestal thuộc nền tảng Tinivion - một công nghệ phân tử mới, được xếp là “tiền thuốc trừ côn trùng” với khả năng di chuyển hai chiều trong cây.

Nói ngắn gọn - Elestal 300SC là mảnh ghép còn thiếu trong chương trình IPM khi cần một sản phẩm:

• Đánh mạnh vào côn trùng chích hút

• Hiệu lực kéo dài

• Ổn với ong, thiên địch và canh tác nhà màng

2 - Công nghệ Tinivion - điểm khác biệt cốt lõi của Elestal 300SC

2.1 - “Tiền hoạt chất” - cây kích hoạt thuốc

• Tinivion (SYN546330) được thiết kế như một “tiền hoạt chất”. Sau khi vào trong cây, phân tử bị thủy phân thành dạng diona (SYN547305) - đây mới là chất trực tiếp tiêu diệt côn trùng.

• Cách thiết kế này giúp:

  • Giảm tác động ngoài mục tiêu trên bề mặt lá

  • Tăng độ chọn lọc với côn trùng chích hút, vì thuốc tập trung bên trong mô cây - nơi sâu hại chích hút

2.2 - Di chuyển hai chiều trong cây - bảo vệ cả lá già lẫn lộc non

Tài liệu kỹ thuật nhấn rất rõ:

• Tinivion có tính thấm xuyên lá (translaminar) và “ambimobile” - nghĩa là di chuyển hai chiều trong cây, cả theo mạch gỗ lẫn mạch rây.

• Nhờ đó, thuốc:

  • Đi lên đỉnh sinh trưởng để bảo vệ chồi non, lá non

  • Đồng thời phân bố xuống dưới, bảo vệ cả thân - rễ khi áp dụng dạng tưới hoặc phun đẫm tán

• Thử nghiệm đánh dấu đồng vị cho thấy khi dùng kèm chất hỗ trợ thích hợp, cường độ dịch chuyển hai chiều càng rõ - đây là lý do tài liệu Mexico luôn khuyến cáo dùng thêm chất bám - thấm không ion.

2.3 - Đặc tính hóa lý hỗ trợ hiệu lực kéo dài

Một số đặc tính quan trọng của Tinivion:

• Dạng diona tan rất tốt ở pH trung tính quanh 7 - thuận lợi cho vận chuyển trong nhựa cây.

• Hoạt tính chủ yếu qua đường ăn - sâu phải chích hút mô cây đã có thuốc mới bị ảnh hưởng - nên rất phù hợp với nhóm côn trùng chích hút.

• Thời gian phân hủy quang ở mức trung bình, không bay hơi - giúp thuốc bền hơn trên lá so với nhiều hoạt chất nhạy sáng khác.

• Độ tan và khả năng hấp thu qua rễ được mô tả là “tuyệt vời”, cho phép dùng Elestal 300SC theo cả đường phun lá và xử lý vùng rễ nếu nhãn cho phép.

Kết quả là Elestal 300SC không chỉ “đánh nhanh” lên mật số sâu hiện có mà còn tạo một lớp bảo vệ bên trong cây, kéo dài thêm một phần thời gian sau phun.

3 - Phổ tác dụng của Elestal 300SC

Từ tài liệu Mexico, Elestal 300SC kiểm soát tốt các nhóm dịch hại sau:

• Bọ phấn trắng Bemisia tabaci - tác nhân truyền nhiều bệnh virus trên rau màu

• Rệp các loài như Myzus persicae, Aphis gossypii - cũng gắn liền với bệnh virus

• Paratrioza Bactericera cockerelli trên khoai tây - liên quan tới nhóm bệnh do phytoplasma

• Rầy chổng cánh Diaphorina citri trên cây có múi - môi giới lây truyền bệnh vàng lá gân xanh (HLB)

• Rệp sáp Planococcus citri và một số loài tạo nấm bồ hóng (fumagine)

• Nhện đỏ Panonychus spp. và nhện trắng Polyphagotarsonemus latus

Điểm quan trọng là Elestal 300SC không chỉ giảm mật số sâu mà còn gián tiếp giảm áp lực bệnh virus, phytoplasma, HLB và nấm bồ hóng nhờ “cắt” vật chủ trung gian.

4 - Số liệu thực nghiệm tại Mexico (2017 - 2024)

4.1 - Bọ phấn trắng trên cà chua ngoài đồng

Biểu đồ trong tài liệu về Bemisia tabaci trên cà chua (open field) tổng hợp 5 thí nghiệm tại Mexico giai đoạn 2017 - 2024. Đánh giá sau xử lý 7 ngày:

• Đối chứng không phun: 36,4 ấu trùng/inch²

• Elestal 250 ml/ha: 7,5 ấu trùng/inch²

• Elestal 300 ml/ha: 5,0 ấu trùng/inch²

• Elestal 350 ml/ha: 3,3 ấu trùng/inch²

• Các nghiệm thức chuẩn khác dao động 3,9 - 8,8 ấu trùng/inch²

Từ đó có thể tính sơ bộ:

• Liều 250 ml/ha - giảm khoảng 79% so với đối chứng

• Liều 300 ml/ha - giảm khoảng 86%

• Liều 350 ml/ha - giảm khoảng 91%

Đáng chú ý - ở liều 300 ml/ha, Elestal 300SC cho mật số bọ phấn thấp hơn hỗn hợp chuẩn chứa hoạt chất cũ, cho thấy đây không chỉ là một sản phẩm “mới lạ” mà thực sự mạnh hơn hoặc tương đương các chuẩn hiện có.

4.2 - Paratrioza trên khoai tây

Biểu đồ Bactericera cockerelli trên khoai tây tổng hợp 8 thí nghiệm:

• Đối chứng: 13,08 ấu trùng/inch²

• Elestal 250 ml/ha: 1,5

• Elestal 300 ml/ha: 0,82

• Elestal 350 ml/ha: 0,44

• Các nghiệm thức chuẩn khác: 1,5 và 1,03 ấu trùng/inch²

Tỷ lệ giảm so với đối chứng:

• 250 ml/ha - giảm khoảng 89%

• 300 ml/ha - giảm khoảng 94%

• 350 ml/ha - giảm khoảng 97%

Ở liều 300 - 350 ml/ha, Elestal 300SC cho mật số paratrioza thấp hơn cả các thuốc so sánh, chứng tỏ hiệu lực rất vững.

4.3 - Rầy chổng cánh Diaphorina citri trên chanh Péc-sa

Biểu đồ Diaphorina citri trên chanh Péc-sa (Persian lime), tổng hợp 5 thí nghiệm:

• Đối chứng: 134,6 ấu trùng/inch²

• Elestal 250 ml/ha: 4,66

• Elestal 300 ml/ha: 2,33

• Elestal 350 ml/ha: 0,51

• Thuốc so sánh: 0,91 ấu trùng/inch²

Tỷ lệ giảm so với đối chứng:

• 250 ml/ha - giảm khoảng 96,5%

• 300 ml/ha - giảm khoảng 98,3%

• 350 ml/ha - giảm khoảng 99,6%

Ở liều cao nhất, mật số rầy gần như bị “quét sạch”, thấp hơn cả thuốc chuẩn so sánh. Đây là dữ liệu rất đáng chú ý cho các vùng trồng cây có múi đang chịu áp lực HLB.

5 - Tương thích IPM - thân thiện với thiên địch và ong

5.1 - Dữ liệu trên thiên địch

Bảng “Datos sobre artrópodos benéficos” trong tài liệu cho thấy:

• Elestal 300SC được đánh dấu “+” - tương thích hoặc không ảnh hưởng đáng kể - với nhiều loài thiên địch quan trọng như:

  • Bọ bắt mồi Nesidiocoris tenuis, Orius laevigatus, Anthocoris nemoralis

  • Nhện bắt mồi Phytoseiulus persimilis, Amblyseius swirskii, Typhlodromus pyri

  • Ong ký sinh Eretmocerus orientalis, Aphidius colemani

• Ngược lại, nhiều thuốc chuẩn dùng so sánh bị đánh dấu “x” - bất lợi cho thiên địch.

Điều này giải thích vì sao Elestal 300SC được khuyến cáo cho cả chương trình IPM và nông nghiệp bảo vệ - nơi người trồng chủ động thả thiên địch.

5.2 - Thử nghiệm trên ong và hoa

Trong phần “64 thử nghiệm hiệu lực sinh học inhouse”, tài liệu mô tả các đánh giá trên hoa cà chua và đàn ong:

• Elestal 300SC cho chỉ số tiêu thụ thức ăn và tăng khối lượng đàn ong tương đương hoặc gần với đối chứng và spirotetramat.

• Thuốc “độc chuẩn” lại làm giảm rõ số lượng ấu trùng và chỉ số phát triển đàn.

Thông điệp kỹ thuật ở đây là:

• Elestal 300SC có thể dùng vào giai đoạn cây đang ra hoa và những lứa thu hoạch đầu mà không gây sụt giảm mạnh quần thể ong và côn trùng thụ phấn - điểm rất quan trọng cho cây ăn quả, rau ăn quả nhiều lứa và nhà màng.

6 - Khuyến cáo sử dụng tại Mexico - thông tin tham khảo kỹ thuật

Lưu ý: phần dưới là trích từ tài liệu Mexico, chỉ mang tính tham khảo chuyên môn. Khi áp dụng tại Việt Nam phải tuân thủ 100% nhãn đăng ký trong nước (cây trồng - đối tượng - liều - số lần - thời gian cách ly).

6.1 - Nhóm rau ăn quả họ bầu bí và họ cà

• Cây trồng: dưa leo, bí, bí ngòi, chayote, dưa lưới, dưa hấu, cà chua, ớt, ớt chuông, cà tím, cà chua bi, khoai tây, okra…

• Đối tượng: bọ phấn trắng, rệp xanh, rệp bông, paratrioza, nhện trắng…

• Liều: 300 ml/ha

• Số lần: 2 lần, cách nhau 7 ngày, phun khi vừa xuất hiện mật số ấu trùng.

• Bắt buộc dùng kèm chất hỗ trợ không ion dạng thấm lan - phân tán.

6.2 - Cây có múi

• Đối tượng: rầy chổng cánh, rệp sáp, nhện trắng, nhện đỏ…

• Liều: 300 ml/ha

• Thời điểm:

  • Rầy chổng cánh - phun vào đợt ra lộc, khi thấy ấu trùng xuất hiện, có thể lặp lại sau 14 ngày nếu cần.

  • Rệp sáp - phun 2 lần cách nhau 7 ngày từ giai đoạn đậu trái đến thu hoạch.

  • Nhện - một hoặc hai lần, cách nhau 7 - 14 ngày tùy mật số.

• Luôn phối hợp với chất hỗ trợ phù hợp.

6.3 - Canh tác nhà màng - nhà kính

• Cây trồng: chủ yếu dưa leo, cà chua, ớt…

• Đối tượng chính: bọ phấn trắng giai đoạn ấu trùng.

• Liều khuyến cáo ghi trong tài liệu ở mức thấp, và có ghi chú “không vượt quá 350 ml/ha/lần” trong điều kiện nông nghiệp bảo vệ.

Ý nghĩa kỹ thuật:

• Elestal 300SC được thiết kế để “vừa đủ mạnh” với bọ phấn, rệp, nhện trong nhà màng nhưng vẫn an toàn hơn với các quần thể thiên địch thường được thả trong hệ thống này.

7 - Ứng dụng Elestal 300SC ở Việt Nam sẽ khác Mexico như thế nào?

Syngenta Việt Nam mới đăng ký Elestal 300SC, vì vậy câu chuyện ứng dụng chắc chắn mang màu sắc riêng so với Mexico. Có thể phân tích theo vài góc độ sau.

7.1 - Khác biệt về cơ cấu cây trồng

Mexico trong tài liệu tập trung vào:

• Rau ăn quả xuất khẩu - cà chua, ớt, dưa leo, dưa lưới, dưa hấu

• Khoai tây

• Cây có múi

• Hệ thống nhà màng quy mô lớn

Việt Nam cũng có những cây trồng này nhưng:

• Diện tích nhỏ lẻ, ruộng manh mún, nhiều loại cây trồng xen kẽ trên diện tích hẹp

• Một số vùng cây có múi (ĐBSCL, Đông Nam Bộ, miền núi) đang chịu áp lực rầy chổng cánh rất lớn

• Nhà màng - nhà lưới đang phát triển nhanh ở Lâm Đồng, miền Bắc, đồng bằng sông Hồng…

Elestal 300SC ở Việt Nam nhiều khả năng được định vị mạnh ở:

• Rau ăn quả trong nhà màng và ruộng thâm canh

• Cây có múi vùng có HLB

• Những vùng khoai tây, cây họ cà có nguy cơ virus, phytoplasma cao

(Tất nhiên - cụ thể sẽ phụ thuộc nhãn đăng ký của Bộ và chiến lược sản phẩm của Syngenta Việt Nam.)

7.2 - Khác biệt về khí hậu và áp lực dịch hại

• Việt Nam có khí hậu nóng ẩm, cây ra lộc - ra hoa liên tục, quần thể côn trùng chích hút gần như hiện diện quanh năm.

• Trong điều kiện như vậy, ưu điểm “di chuyển hai chiều và bảo vệ chồi non” của Tinivion đặc biệt có ý nghĩa, vì các lứa lộc mới thường là nơi bọ phấn, rầy, rệp tập trung đầu tiên.

• Mật độ phun thuốc tại nhiều vùng rất cao, dẫn tới nguy cơ kháng thuốc ở bọ phấn, rệp… Việc đưa vào một cơ chế tác động mới như Tinivion sẽ giúp đa dạng hóa thuốc trong chương trình luân phiên, giảm áp lực kháng.

7.3 - Mức độ áp dụng IPM và vai trò của Elestal 300SC

• Mexico có truyền thống canh tác bảo vệ mạnh, thiên địch được sử dụng khá rộng trong nhà kính.

• Ở Việt Nam, IPM và thiên địch đang phát triển nhưng chưa đồng đều, nhiều nông dân vẫn quen “trộn nhiều thuốc” hoặc phun dày.

Với đặc tính “êm với thiên địch”, Elestal 300SC có thể được giới kỹ sư định vị như:

• “Thuốc chủ lực trong giai đoạn xây lại cân bằng sinh học” - dùng khi cần giảm dần các hoạt chất độc mạnh nhưng vẫn phải giữ hiệu quả.

• “Cầu nối” để nông dân chuyển dần sang phác đồ IPM: luân phiên Elestal 300SC với các thuốc khác, kết hợp bẫy dính, thiên địch, tỉa cành, vệ sinh vườn…

7.4 - Khác biệt về nhãn và cách xây chương trình sử dụng

• Nhãn Mexico cho phép dùng trên khá nhiều cây và đối tượng.

• Nhãn Việt Nam giai đoạn đầu có thể sẽ hẹp hơn, tập trung vào vài cây chủ lực và một số dịch hại chính.

Do đó:

• Ở Mexico, Elestal 300SC được dùng như giải pháp “xuyên suốt” cho nhiều cây.

• Ở Việt Nam, kỹ sư nông nghiệp nên xem Elestal 300SC như “vũ khí chiến lược” cho những điểm nóng thật sự:

  • Vùng bọ phấn - rệp truyền virus nặng

  • Vùng cây có múi bị HLB

  • Hệ thống nhà màng có thả thiên địch

Cách xây chương trình gợi ý (mang tính nguyên tắc, phải bám nhãn):

• Dùng Elestal 300SC sớm khi mật số ấu trùng mới hình thành, không đợi bùng phát.

• Kết hợp với ít nhất 1 - 2 nhóm hoạt chất khác trong vụ để hạn chế kháng.

• Ưu tiên phun đơn, ít trộn, có phụ gia bám - thấm chuẩn để phát huy tối đa tính ambimobile.

7.5 - Khác biệt về “câu chuyện bán hàng”

Ở Mexico, tài liệu nhấn rất nhiều vào:

• Dùng được khi cây ra hoa, những lứa thu hoạch đầu

• Không ảnh hưởng ong và thiên địch

Tại Việt Nam, câu chuyện này càng dễ “chạm” người trồng vì:

• Rau ăn quả và cây có múi đều cần duy trì côn trùng thụ phấn tự nhiên

• Xu hướng nông nghiệp an toàn, sản xuất theo tiêu chuẩn (VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ) đang tăng

Vì vậy, thông điệp kỹ thuật cho thị trường Việt Nam có thể xoay quanh 3 điểm:

• Mạnh với côn trùng chích hút

• Bảo vệ thiên địch, ong và hệ sinh thái vườn

• Là cơ chế mới để luân phiên, giảm kháng và giảm tồn dư thuốc trên nông sản

8 - Gợi ý cách trình bày với kỹ sư và nông dân Việt Nam

Khi Syngenta Việt Nam đưa Elestal 300SC ra thị trường, kỹ sư có thể tư vấn theo hướng:

• “Đây là thuốc thế hệ mới, đi vào bên trong cây rồi mới hoạt hóa, nên sâu phải ăn - chích hút mới bị ảnh hưởng, trong khi ong và thiên địch ít bị tác động.”

• “Thuốc đi hai chiều trong cây - bảo vệ cả lá già lẫn chồi non - rất hợp với cây ăn quả ra lộc liên tục và nhà màng.”

• “Số liệu nhiều năm ở Mexico cho thấy giảm trên 80 - 99% mật số bọ phấn, paratrioza, rầy chổng cánh - đây là những loài đang gây thiệt hại rất lớn ở Việt Nam.”

• “Tuy nhiên phải dùng đúng nhãn Việt Nam, phun sớm, có luân phiên thuốc khác để giữ hiệu quả lâu dài.”

9 - Kết luận

• Elestal 300SC với công nghệ Tinivion là một bước tiến mới trong quản lý côn trùng chích hút: tiền hoạt chất, di chuyển hai chiều, hiệu lực kéo dài và tương thích IPM.

• Dữ liệu nhiều năm tại Mexico chứng minh hiệu quả rất cao trên bọ phấn, paratrioza, rầy chổng cánh cùng nhiều loài rệp, rệp sáp, nhện - đồng thời vẫn êm với thiên địch và ong.

• Khi được đăng ký tại Việt Nam, Elestal 300SC có tiềm năng trở thành “thuốc chiến lược” cho rau màu, cây có múi và nhà màng, với điều kiện được sử dụng đúng nhãn, đúng kỹ thuật và đặt trong chương trình IPM bài bản.